Blog Image

Philippe Grisar

Blog

... omdat iedereen anders is ...

Over pillen en het geluk van de medemens

Denken aan... Posted on 29 Aug, 2019 09:10:38

Dat psychofarmaca vele bijwerkingen hebben is algemeen geweten. Men neemt de bijwerkingen voor lief omdat er ‘geen alternatief is’ en minder kwaad kan dan het onheil dat ons doet lijden. Niet alleen de ‘patiënt’ lijdt maar ook de omgeving. Dus medicatie helpt ook de naasten de zware last van hun geliefde, hun patiënt of leerling dragen omdat die heel wat verlicht. Vergeet dus niet je medicatie te nemen, de anderen varen er wel bij en hebben geen last van de bijwerkingen. 

Medicatie heeft vaak een ambivalente werking: genezen maar vaak ook ziek maken. Zeker psychofarmaca hebben kwalijke bijwerkingen die vaak erger zijn dan de bijvoorbeeld de burn-out of depressie zelf. Davis en Read (2018) publiceerden een studie naar de effecten bij het afbouwen van antidepressiva. Dus niet alleen de lange lijst van mogelijke en vaak voorkomende bijwerkingen, maar ook de ernst van neveneffecten bij de afbouw (bij 42% ervaren als erg!) maken van de helpende hand ook vaak een slaande vuist. Kiezen tussen het goede en het kwade verdient toch wel meer overweging dan wat men nu vaak doet. In het VK past men alvast de zorgpaden aan.

Dat het leerrijk is om in de geschiedenis te duiken, weet iedereen. We leerden op de universiteit vaak stukken geschiedenis die evoluties en theoretische ontwikkelingen aangaven. Ook de geschiedenis van de psychologie en de psychiatrie werd geschetst als een positieve evolutie waarbij men steeds minder barbaarse technieken hoefde te gebruiken om de onfortuinlijke medemens in diens lijden bij te staan.

Een kritische prof raadde Foucaults werk “De geschiedenis van de waanzin aan”. Het werk analyseert fijntjes de evolutie van het denken over waanzin die op een dag, omtrent de reformatie, veranderde. De gek werd immoreel en de immorele gek. Met andere woorden, wie zich aan de zeden en gewoonten houdt, mag erbij. Zo niet heb je een probleem. Verbannen, opgesloten en pas na eeuwen terug opgenomen maar eerst in strenge moralistische instituten. Dat in de hele vroege 19de eeuw Ph. Pinels toch wel menselijke behandeling ‘Traitement Moral” heette, zegt er iets over.

Opsluiten in streng geregelde instellingen, schrik-therapie, koude baden, insulinetherapie (dagenlange slaap d.m.v. insuline), elektroshocks en zelfs lobotomie (insnijden in de hersenen), als men erop terugblikt, lijkt het ene al zotter dan het andere. Tot uiteindelijk medicatie een helpende hand werd voor de arts.

Het begon met amfetamines, eigenlijk ‘speed’, in de jaren dertig. Het deed je beter voelen, creëren en werken. Studenten ontdekten het snel, creatievelingen surften op de roes en piloten konden in WOII lang doorgaan. Omdat zware verslavingsproblematieken en nare bijwerkingen heel zware gevolgen zijn van (uiteraard) overmatig gebruik, kon men op termijn de amfetamines slechts op voorschrift verkrijgen en werden ze tenslotte zeer sterk afgeraden. Ondertussen had big pharma goed verdiend door het product zorgvuldig in de markt te zetten.

Het eerste antipsychoticum chloorpromazine (Largactil en Thorazine) werkte behoorlijk spectaculair. Zoals vaak is het middel ouder maar pas in de jaren ’50 werd het getest op psychiatrische patiënten. In de Verenigde Staten stroomde de psychiatrische afdelingen leeg. Vele, vaak hopeloze gevallen, vonden door de medicatie een nieuw evenwicht en konden een (relatief) normaal leven leiden. Nu nog helpen antipsychotica duizenden mensen.

Aan de andere kant werden de psychologische theorieën bekend bij het brede publiek met als gevolg dat meer mensen psychisch lijden en de psychiatrie weer volliep. Kwam dat door betere diagnoses of zat de tijdsgeest en de kennis van de psyche er voor iets tussen? Hoe meer het publiek weet dat burn-out bestaat, hoe meer diagnoses burn-out.

In die jaren ’50 ontdekte men nog meer medicatie die al die psychische kwalen misschien niet genazen, dan toch verlichtten.

Voor al die overspannen patiënten kwam een ‘minor tranquilizer’ op de markt. Het angst-werende Miltown (meprobamaat) werd een gigantisch succes ook al was het verslavend. Later werd het vervangen door barbituraten. Maar, ook al wees men op de kwalijke gevolgen van het middel, het bleef heel lang populair.

Kort na het succes van chloorpromazine, kwam er een ander middel op de markt dat een andere groep psychische problemen wenste te helpen. Het middel Dexamyl was samengesteld uit dextroamfetamine en een slaappil (amobarbital of amylbarbitone) en werd aanvankelijk gebruikt als antihistaminicum (tegen allergische reacties). Het opwekkende van het amfetamine en het rustgevende van de slaappil werken elkaar niet tegen. Het zorgt voor een rustgevend effect waarbij het eerste zowel vreugde als werklust bracht. Dit wondermiddel tegen allerlei psychische klachten en overgewicht ging vlot over de toonbank.

Voor artsen die vaak weinig tijd hadden, bood het een ideaal middel om hun lijdende patiënten tegemoet te komen. Breed geadverteerd in vakbladen beloofde Dexamyl een “zachte en diepgaande anti-depressieve werking”, “breed bruikbaar in de alledaagse praktijk”. (Rasmussen, 2008)

Een van de bijwerkingen was dat het verslavend kan zijn en dat je vaak minder goed in slaap geraakte. Maar de schijnbare elegantie van het middel deed die verbleken t.a.v. de positieve werking. Het verdoezelde zoals vaak de ambivalente werking van het farmakon.

Toen ik Dexamyl googelde vond ik nog een reeks oude advertenties. Sommige waren cartoons, andere zoals die in de blog, waren informatief…

Bovenaan de advertentie voor huisartsen uit de vroege jaren ’60 lezen we:

om u te helpen een, prikkelbare, depressieve patiënt te transformeren in een vrouw die ontvankelijk is voor je goede raad en aangepast is aan haar omgeving”.

Gelukkig werd deze pil verboden ondanks haar populariteit bij arts en patiënt. 

Waarom werd ze verboden? Omdat ook amfetamines verslavend zijn en nare bijwerkingen kunnen hebben. Reeds in de jaren ‘60 bewezen studies hoe afhankelijk vele gebruikers werden en welke nare gevolgen dat kon hebben.

En toch slikken kinderen, jongeren en volwassenen dagelijks een flinke dosis methylfenidaat en of amfetamine (2 á 3 mg amfetamine, terug te vinden in o.a. Strattera, is ongeveer gelijkaardig aan 6mg methylfenidaat, Rilatine, Concerta, etc).

Gelukkig, parafraseer ik de advertentie, zijn de kinderen minder gespannen, minder irritant en transformeren ze tot ontvankelijke en welaangepaste kinderen.

Ook hier zijn de vele (mogelijke) bijwerkingen voor het kind van ondergeschikt belang aan de soms spectaculaire werking van het ‘pilletje’. Zeker als men rekening houdt met het aantal mensen dat zich geholpen voelt als 1 kind het opwekkende middel slikt. Het geluk van de medemens is onze zorg.

Dat de diagnose ADHD of ADD al die verschillende kinderen comprimeert tot een gezamenlijke welomschreven kwaal veroorzaakt door abnormale hersenen, moet dringend herdacht worden. Maatschappij, context, toeval, opvoeding, omgeving en andere problematieken hebben allemaal een hand in het als Attentie Deficit en Hyperactief omschreven gedrag.

En toch blijft men die amfetamines voorschrijven. Het kan geen kwaad, het werkt, het helpt het brein en ga zo maar door. Meer nog, de hele rist mogelijke bijwerkingen worden voor een zo populair medicijn eigenlijk nooit echt goed omschreven. (Carucci & Garas, 2015) Maar wie luistert er naar het kind eens het gekalmeerd is? Het is braaf en dociel als een huisvrouw uit de jaren ’50. Goed, ik stel het veel te zwart-wit, maar ik doe dat zodat we erover kunnen nadenken. Wie vraagt er naar de bijwerkingen? Wie vraagt zich af wat al die amfetamines met dat groeiende brein doen? Wie wordt er gelukkig van?

Misschien moeten we de volgende keer extra ons best doen als we medicatie overwegen, moeten we zorgvuldiger zijn en meer afwegingen maken. Wie weet zal men later op dit tijdperk van pepmiddelen voor kinderen terugkijken als primitief of zelfs barbaars… Zoals we dat nu doen voor die andere methoden en pillen die ooit zo fantastisch waren.

Neen, het is niet de bedoeling om al die kinderen, jongeren en volwassenen van het middel af te houden. Het is de bedoeling om erover na te denken, niet om het kind met het badwater weg te gooien.

Want tenslotte is een amfetamine niet zo onschuldig en vond methylfenidaat ook al zijn weg als partydrug: cucaracha!

This is Frank Zappa from the Mothers of Invention. Hi, wanna die? Start today! Use a little speed—you’ve got five years. Rot your mind, rot your heart, rot your kidneys . . . cucaracha!

Gebaseerd en geciteerd (de andere extra reclametekst en Frank Zappa) uit “On Speed, the many lives of amphetamine”, 2008, Nicolas Rasmussen. Voor de nare bijwerkingen en de gevolgen ervan bij het stopzetten van anti-depressiva: Davies, J. & Read, J., A systematic review into the incidence, severity and duration of antidepressant withdrawal effects: Are guidelines evidence-based?, in Addictive Behaviors (2018), https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2018.08.027 . Een van de vele artikels die voor voorzichtigheid pleiten: Carucci, Garas, et al, “Prospective observational study protocol to investigate long-term adverse effects of methylphenidate in children and adolescents with ADHD: the Attention Deficit Hyperactivity Disorder Drugs Use Chronic Effects (ADDUCE) study”, in BMJ Open 2016;6:e010433. doi: 10.1136/bmjopen-2015-010433



De psychologie verliest ‘autonomie’

weetjes Posted on 11 Jun, 2019 13:01:54

Psycholoog en de niet zo onschuldige amputatie
van diens autonomie

De
overheid (of wie weet welke usurperende groep?) neemt steeds meer controle op
het nu welomschreven en beschermde – oh ironie – beroep psycholoog. Altoos verengt
de definitie psycholoog in wat mag en wat niet; en ondertussen hield de
psychotherapie min of meer op met te bestaan want daarvoor vindt men alsnog geen
welomschreven wetten.

Een minister
van volksgezondheid opperde dat de psychoog zou terugbetaald worden – niet de
therapeut. Logos, weet je wel, betekent ‘het kennen’ en ‘de gesystematiseerde
kennis’. Therapie of therapeúo (θεραπεύω) wil zoveel zeggen als ‘het zorgen
dragen voor’. Dat is een wereld van verschil, een heel ander discours.

Onlangs
verdween ook de ‘autonomie’ van de psycholoog uit de wet. Zo komen we steeds
dichter bij de para-medicus-psycholoog die slechts op voorschrift van een arts
handelen kan. Goed, het geldt voorlopig nog voor diegenen die een beetje
terugbetaling wensen. Want nu reeds vallen zij die van goedkope tarieven kunnen
genieten, in welomschreven categorieën ingeschaald door een arts met een eenvoudige
vragenlijst: symptomen opgelijst tot een nette quasi medische diagnose. De
kanker op kamer 4, de burn-out van 14u30?

Dat
de psychologie nooit in een (één) ‘wetenschap’ te vatten valt en dat diens
praktijk met de mensen een-voor-een zich nauwelijks in regels laat gieten,
lijkt vele wetgevers nog niet opgevallen – of juist wel en voelen ze dat het de
goede orde verstoort.

Het
is net de beweeglijkheid van het studiegebied en de veelzijdigheid ervan dat om
bescherming vraagt: autonomie.
Doorgaans behoedt een vakgebied zichzelf voor
‘charlatans’ en leidt het zelf de psychologen (en/of psychotherapeuten) tot
goede bekwame vakmensen op. Altijd bezig met de mensen in hun singuliere zijn, hun
verwarrend genot of wringende pijn.
Altijd dat bricoleren aan en met de theorieën; de best mogelijke praxis distilleren
voor het met de tijd veranderlijke publiek.

Het
lijkt erop dat die beweeglijkheid/veelzijdigheid nu geordend moet en in strakke
banen geleid: zorgpaden als enige waarheid voor een subject? Of, knecht men het
werk van die weerbarstige psy-wetenschappen en tegelijk het meest intieme en
ongrijpbare van het menszijn? Het argument charlatan of ‘niet-wetenschappelijk’
blijft een stok waarmee men iedereen kan slaan. Definieer ‘wetenschappelijk’
naar eigen goeddunken en bewijs zo dat het enige-ware-zorgpad werkt en al de
rest is kwak. Bestuurders wensen wetten zonder praktische bezwaren.

De
psyche, helaas, blijft ongrijpbaar en stuurt altijd het leven en goed (budgettair)
bestuur in de war. In wat voor vorm een staat de burger ook kneedt, geen mens
wordt automaat, geen staat Utopia.

Nu haalt
men langzaam de psyche uit de wetgeving door deze zo medisch-wetenschappelijk
(lees ook: kosten-baten) mogelijk te formuleren. Zo blijft er enkel nog de nous
(de geest, het intellect, het mentale) waarin iedereen verantwoordelijkheid
heeft over zichzelf: de maakbare voor zichzelf verantwoordelijke burger. Dat
lijkt handig maar is niet meer dan de utilitaire utopie waar alles netjes
geordend in positieve gezondheidswebben tot geluk zou moeten leiden?

Dus onlangs
schrapte de wetgever de autonomie van het beroep psycholoog. Handig want dat
sloot meteen alle psychotherapeuten uit die tot voorheen netjes nog onder het
waakzame oog van de psycholoog zouden mogen werken. Dag collegae
psychotherapeuten die geen psycholoog, orthopedagoog of arts zijn. Vele van hen
hebben goede en gedegen opleidingen en bakken ervaring maar nu staan ze weer
aan de deur van het zogezegde professionalisme. De psychologen beschermen
zichzelf en snijden meteen in eigen vlees – overlangs een slagader.

Auto-nomie
schrappen is meer dan charlatans weren.
Autonomie
schrappen, is stellen (niet ongewild) dat enkel door de staat gecontroleerde beoefenaars
van de nous-ologie mogen handelen (kosten-baten liefst voor zelfgestuurde
burgers in het arbeidscircuit). De eerstelijnspsycholoog handelt nu reeds op
voorschrift. En wenst die meer consultaties voor zijn klant dan moet die het
werk en het intieme van zijn klant laten valideren door een adviserend
psychiater. Controle? Check! Goed bestuur voor de grootste gemene deler?

Had
men maar de autonomie bij de diverse scholen gelaten dan was er diversiteit en
keuze. Maar er klinkt steeds weer: “Het kan niet anders!” Hoezo, voorheen liep
het best goed? En diegenen die echt terugbetaling kunnen gebruiken, krijgen het
in het nieuwe systeem toch weeral niets. Charlatans! Wie?

Waar
gaan we nu naar toe? Verbannen we binnenkort de scholen tot universitaire
wetenschappelijke laboratoria en labelen we diegene die niet meestappen tot
charlatans? Laat ons voorzichtig zijn met dat schrappen en het uniformeren van
de psychische zorg.

Ten
slotte zijn die scholen niet alleen de bewakers van de professie en de kuur maar
ook uitvinders van de psychologie en de psychotherapie van de toekomst. Ze zijn
niet, dames en heren van de wet, collegae, de hoeders van het burgerschap.

Autonomie
– oh ironie?

Dit
soort wetten van de goede orde lijken de psychologie te verwarren met de psychotherapie.
Zorg wordt weten hoe gelukkig-zijn moet. (En terloops verknecht men het vak –
voor een vuistvol dollars, aan een systeem.)

Zou
de psychotherapie (psychologie?) nu net niet de beweeglijkheid of autonomie moeten
teruggeven aan diegenen die vastliepen i.p.v. diegenen die beweeglijk zijn,
terug vast te zetten, heteronoom (in een dubieus geluk van een job bijvoorbeeld)?

Een beetje zorg kan
toch geen kwaad ook voor ons eigen vakgebied. Autonomie is altijd een klein
beetje rebellie, collegae, of zetten we daar ook alles vast?

“Four legs good, two legs bad! Four legs good,
two legs bad!”
geciteerd uit Animal Farm van George Orwell.



Psyche Vandaag

Projecten Posted on 24 May, 2019 12:09:08

Psyche vandaag

Psyche betekent ziel of
gevoelsleven, maar dat wist u al. Net zoals psyche de naam geeft aan het
vakgebied psychologie. Dat deel van de gezondheidszorg wat doorgaans met
‘geestelijk’ wordt omschreven. Niet dat geest (νούς of nous in het oud-grieks, intellect) hetzelfde
betekent als psyche. Psychisch lijden is meer dan aporie (wat vooral
besluiteloosheid betekend) of domweg slecht afgestemde emoties op goede
gedachten of omgekeerd. Vaak wil de geest vooruit en knoppen omdraaien maar
wars van alle logica heeft de ziel een eigen zin.

Psyche is ook de protagoniste
uit het verhaal van Lucius Apuleius “Eros en Psyche” (Uit het boek “De Gouden
Ezel”). Zij vond geen huwelijkspartner omdat ze onwaarschijnlijk mooi was; geen
enkele jongen waagde het haar geliefde te zijn.

Toen Psyche in een
droomachtige toestand werd achtergelaten, ontmoette ze de al even zo mooie
jonge god Eros. Zij mocht hem echter niet zien en haar zussen maakten haar wijs
dat die minnaar misschien wel een monster was. Toen ze dat, klaar om hem te
doden, wou nagaan, schrok de gevleugelde god wakker en vloog boos weg. Om hem
terug te winnen, werd Psyche op de proef gesteld door de goden. Haar laatste
taak was een doos met een kostbare inhoud (schoonheid, maakten ze haar wijs)
vanuit de onderwereld naar Aphrodite te brengen. Eens terug op aarde met dat
kistje kon Psyche haar nieuwsgierigheid niet bedwingen en gluurde erin. Ze
stortte neer in een comateuze slaap.

Eros redde haar van die op de
dood gelijkende slaap die in plaats van schoonheid in het kistje verborgen zat.
Hij stopte de coma terug en Psyche kweet haar van haar laatste taak. Zeus,
ingelicht door gevleugelde liefdesgod en vermurwd door diens door liefde
gedragen woorden, schonk Psyche de eeuwigheid der goden en verbond de minnaars
in eeuwige liefde.

Het verhaal van Apuleios loopt
goed af. Maar met de psychologie lijkt het vandaag minder goed te gaan. De
taken of uitdagingen waarvoor we nu staan, lijken minstens zo moeilijk als een
opdracht van weerbarstige goden. Psychologen mogen hun diensten aanbieden aan
wie het nodig heeft. Maar eens de overheid meedenkt (t.a.v. terugbetaling), kan
dat pas tot nut van de maatschappij. Men meet secuur, trieert en schaalt. Als
jou leed niet te licht ook niet te zwaar bevonden wordt en kosten-baten balanceren,
mag het wel. Geluk moet je maar elders zoeken of zelf betalen werken werd de
maatstaf. Verleid zich in te voegen in dat verhaal van opbrengst en kost bieden
psychologen pasklare oplossingen. Het lijkt alsof je in een diepe slaap moet
vallen zodat je zonder veel omhaal en kost, weer aan de slag kan. Zodat je weer
houdt van je ‘unescapable social destiny
[Huxley, Brave New World]

De minister van
volksgezondheid anno 2019 giet daarenboven het vak in allerlei regeltjes die
lijken op voorschriften waaraan de kleinhandelaar in gevaarlijk afval zich moet
houden. Daarnaast gunt ze slechts diegene met een matige psychische
problematiek enkele sessies psychologie (vooral concrete interventies die je vaak
in zelfhulpboeken terugvindt). Zo kunnen diegenen die dreigen uit het werkmilieu
te vallen, snel weer gerecupereerd worden. En weerom, wie meer wenst moet het
zelf betalen. Mensen die echt gebaat zouden zijn met terugbetaling van
psychologische of psychotherapeutische hulp, blijven in de kou staan.

Echte zorg kent net als Psyche,
geen strak tijdskader. Echte zorg behoort de mensen toe, en het geduld die we
nodig hebben lijkt dat van de goden. Psychologie is een metier, een avontuur
met lotgevallen. Een psychotherapie brengt mensen naar zichzelf en pas dan weer
terug naar werk.

Maar time is money. Patiënten
zijn klanten.

En wij, de bezorgde
psychologen van deze blog, maken ons zorgen over al die die haast. Maar ook
over de controlemechanismen die zowel patiënt (letterlijk: diegene die geduldig
lijdt) als psy in het gareel van kosten-baten moeten houden. We zouden wel eens
charlatans kunnen zijn – ’t is maar hoe je het bekijkt.

Dossiers
elektronisch-hedendaags toegankelijk via sleutels maken controle efficiënt. Het
psychologische bilan voorzien van zorgplan in het e-health dossier (echt) reist
virtueel met je mee. De geestelijke hulp splitst men op. Men vertrekt bij de
arts, de ‘poortwachter’ (sic), die als een Sinte Pieter de toegang verschaft.
Dan mag men voor vier beurten psychologie naar de eerstelijnspsycholoog. Waarna
het pad met viermaal extra eeerstelijnspsycholoog kan doorlopen maar niet
zonder fiat van een adviserend psychiater die even meeleest in jouw e-health
dossier. Psychiaters weten nog steeds alles (nu echt alles via e-health) als
centrale gast in jouw programma.

Wie weet volgt er ooit nog een
tweede lijn zoals in Nederland waarbij de zorgverzekering dan je evolutie
volgt. Zo moet men steeds weer opnieuw zijn intieme verhaal aan iemand anders
toevertrouwen.

Ook de vrijheid om je eigen
psy te kiezen valt weg in de idee van voorschriften, aan dokterskabinetten
verbonden eerstelijnspsychologen en strakke zorgpaden. Tenzij natuurlijk je
alles zelf betaalt.

Voor overheid, handel en
industrie die omzichtig besturen, liefst met een kleine winst, is de mens een
cijfer, een reeks bits en bytes die via algoritmen het wet-enschappelijke
juiste pad bepalen. Je hebt niet meer een stoornis, je bent ze. Je bent niet
meer een mens maar een ding, meetbaar en liefst positief gezond.

But I don’t want comfort. I want God, I want
poetry, I want real danger, I want freedom, I want goodness. I want sin. … All
right then, I’m claiming the right to be unhappy.”
(Huxley, Brave New World)

Wij, bezorgde psychologen,
psychotherapeuten en psychoanalytici, maken ons zorgen omdat men de ‘ziel’ uit
de psychologie wil te halen. Want wat kost, moet ook baten en exact te meten
zijn. De psyche houdt zich niet aan wetten en praktische bezwaren.
De psyche
wil geen voorgekauwd geluk maar wel wat intimiteit.

Het is het laatste wat van ons
is.

En Psyche vandaag?. Is er een
Zeus die de moed heeft om voor de liefde, voor de mens en diens verhaal, singulier
en intiem te kiezen. Of gaan we voor die doos vol valse schoonheid die ons
allen slapend doet verder werken?

Psyche opent het gouden kistje, Schilderij van J.W. Waterhouse, 1903.



terugbetaling van de psycholoog???

weetjes Posted on 25 Feb, 2019 21:44:30

DE psycholoog wordt
NIET terugbetaald, mevrouw de minister.

Laten we duidelijk
zijn. Enkel een eerstelijnspsycholoog verbonden aan een zorgnetwerk komt in
aanmerking voor die terugbetaalde sessies maar onder strikte voorwaarden:

1. Enkel op voorschrift van de arts

2. je moet volwassen zijn en liefst nog aan het werk (geen kinderen)

3. met een ‘matige psychische aandoening’

4. en het moet snel gaan.

Wat men met matige
psychische aandoeningen bedoelt, blijft eerder vaag. “Een ‘matige’ depressie,
alcoholverslaving of angststoornis” komen alvast in aanmerking. Ten minste dat
lezen we in een artikel van De Standaard 25 februari (De Block: ‘Terugbetaling
bezoek psycholoog niet meer aanpassen’, van Jonas Mayeur). Een alcoholverslaving
kan dus matig zijn en een echte depressie wordt niet behandeld. Ik vrees dat
matig betekent dat je nog aan het werk kan en dit liefst zo snel mogelijk.

Via de pers laat de
minister weten dat de psychologen niet in dat systeem wensen te stappen. Ze
wijst met een vermanende vinger naar die schurken die het voorziene ereloon te
karig vinden. Ze aarzelt niet om ons af te schilderen als een bende (geld-)wolven
die de mensen, haar kiezers, in de steek laten.

Ze draait moedwillig
alles om
en steekt het fiasco van haar onhandig en krap gebudgetteerd initiatief
op de psycholoog die het metier teloor
ziet gaan.

De minister wenst
helemaal niet veel geld uit te geven aan psychologische hulp; met pillen heeft
ze minder problemen. En passant parkeert ze de psychologie als paramedisch
beroep (cf. kinesist).

Dat ze eerder
respectloos omgaat met de psychologen verbaast ons niet. Het vakmanschap gaat
verloren aan die snelle-hap-psychologie waar het kleine budget naar toe gaat.

En dat wat de meeste
ergernis wekt, is dat ze helemaal niet is begaan met al diegene die werkelijk
gebaat zijn met een terugbetaalde psycholoog!

Dus reageerde ik op
facebook (post 25 februari)
:

Waarom psychologen
niet wensen in te tekenen op het voorstel van de eerstelijnspsycholoog van de
minister. @DeBlock @terugbetalingpsycholoog @psycholoog

Men laat uitschijnen
dat de psychologen niet wensen in te tekenen omdat de verloning te laag is.
Maar dat is een bijkomstige reden. De weigering vertrekt van de pertinente
keuze voor de mens die werkelijk psychologische zorg nodig heeft.

Het systeem dat de
minister voorstelt, is niet meer dan een doekje voor het bloeden.

Daarenboven installeert
de minister meerdere drempels t.a.v. echte psychische hulp.

1.
De
minister geeft aan de arts de expertise om door te verwijzen (d.i. het
inschatten van de PSYCHOLOGISCHE problematiek) dat is nu net wat een eerstelijns
psycholoog toch zelf zou moeten doen na 5 jaren studie en nog eens min. 5 jaar
ervaring. Opmerking: De arts wordt “poortwachter’ van het systeem en dient zich
aan quota te houden. Ee zal weinig ruimte zijn voor een brede welwillende
interpretatie (elektronische dossiers houden alles bij).

2.
4 sessies
en dan een adviserende psy die het patiëntendossier kritisch bekijkt en
eventueel nog 4 sessies toestaat. Dat is dan de derde die gluurt in je
intimiteit.

3.
Alle
mensen die echt hulp nodig hebben en vaak de therapie niet meer kunnen betalen,
krijgen geen hulp! De vervangingsinkomens werden degressief (worden kleiner en soms
onleefbaar naargelang de duur van ziekteverlof – maar de hulp kan je dan al lang
niet meer betalen). Hulp voor kwetsbaren en chronische problematieken is er al
helemaal niet. Niet de psychologen maar de ministers laten de zwaksten in de steek.

4.
Enkel het
snelle fiksen en je (terug) aan het werk krijgen, heeft in dit systeem zijn
plaats. De eerder gênant lage verloning voor de eerstelijns psycholoog staat in
schril contrast t.a.v. de loopbaancoach die bijna drie keer zo veel verdient en
dit na 7 dagen opleiding.

De weigering van de
psychologen om in dit zorgnet-systeem te stappen is dan ook een keuze voor de
lijdende medemens en niet voor de eigen portemonnee zoals zo vaak wordt
voorgesteld.

Omdat een en ander
reeds leefde bij een rist bezorgde psychologen, geraakten enkele reacties tot
bij De Standaard (met dank aan collega Wouter Mareels). Na een kleine twaalf
minuten telefoneren en met de belofte van de journalist vooral bovenstaande
informatie te gebruiken, legde ik de telefoon neer.

Enkele uren later
verscheen dat artikel geschreven door ‘pvm’ die erin slaagt me onvolledig en
zelfs verkeerd te citeren (dat kunt u nu zelf nalezen). Zucht!

(Het is eens een
andere stem dan die beroepsvereniging op twee stoelen zit: die van de federale
raad voor de geestelijke gezondheidsberoepen die vol professoren zit en die van
de psychologen die het elke dag moeten waar maken.)

Uw psycholoog tekende
alvast niet in. Zij of hij is begaan met wie u werkelijk bent.

Ik vrees dat we het
tij niet kunnen keren. Misschien geeft een andere minister de eerstelijnspsycholoog
wat opslag, maar kinderen, jongeren, kwetsbaren, mensen die niet gebaat zijn
met een quick fix, blijven zich “blauw betalen” – zoals het eerste artikel
fijntjes stelde. Maar dat ligt niet aan de psycholoog. Het is de minister die
deze lijn uitzette en het welzijnsdenken dat uw leven en geluk door een strikte
kosten-baten-bril beziet: wat brengt uw geluk ons op?

We moeten uit alles
wat er waait besluiten:

DE psycholoog wordt niet terugbetaald, en de
minister is dat ook niet van plan.

Philippe



on the effects of the talking cure

weetjes Posted on 03 Jul, 2018 22:04:12

In the
latest edition Jun 21, 2018, of Psychoanalytic Psychology (APA) published
a remarkable article by Dries Dulsster
et. al. (University Ghent);

Lacanian
talking therapy considered closely: A qualitative study.”

The
researchers found that not therapeutic techniques nor the focus on the initial
symptoms (that brought the patients to analysis) proved to be important to what
the patients themselves reported as a significant
and beneficial change in their life.

“Allowing
patients speech to unfold” and the “attentive listening” of the analyst seemed the
motor of the process of “a surprising reframing”.

“Because of
this, they [the patients] also began to consider their speech and this helped
them to see themselves in a new light. It helped them to reflect on what they
really wanted.” (abstract, my underscore)

The “therapy
‘adapts’ itself to the patient” and not the other way around.

This seems
an important advice towards the idea of what psychotherapy may (or should) offer. Patients did get over
the crisis and most symptoms faded or were relinquished yet the result of the
analysis goes beyond the initial demand for curation.

Further research
is necessary yet these primary results already corroborate the efficacy of the practice
of psychoanalysis (and probably most speech-oriented psychotherapy).

http://psycnet.apa.org/search/display?id=14d7be67-e64b-4a69-86ce-c65430725f69&recordId=1&tab=PA&page=1&display=25&sort=PublicationYearMSSort%20desc,AuthorSort%20asc&sr=1



Evidence en argumenten voor het voorstel van De Block?

weetjes Posted on 11 Jun, 2018 22:20:05

Where is the “Evidence” for “Evidence-Based”
Therapy?

… en goedkope psycholoog van de minister van Volksgezondheid De Block?

Een wetenschappelijk artikel met deze titel van Jonathan Shedler fileert
het ‘bewijsmateriaal’ dat korte protocollaire interventies zou moeten promoten
t.o.z. van de langdurige psychotherapeutische behandelingen. (Mad in America bespreekt het artikel)

In het licht van de korte kuur die De Block vooropstelt, doet dit toch
de wenkbrauwen fronsen. De toegang tot de echte hulp wordt verder onmogelijk
gemaakt.

Ongewild wijzen professoren Nady Van Broeck & Ronny Bruffaerts in
een opiniestuk in De Standaard van 11 juni ll. ons op dit euvel:

“De psycholoog focust zich niet op een diagnose, hij mobiliseert
krachten en sterktes van een persoon, zoekt naar andere oplossingen voor
moeilijke situaties en bekijkt samen met de patiënt of kortdurende zorg wel
gepast is en volstaat. Als blijkt dat er nood is aan intensievere en
langduriger psychologische hulp en/of andere zorgverleners, dan kunnen patiënt,
psycholoog en verwijzer daar samen naar op zoek gaan.”

Eigenlijk zeggen ze dat de psycholoog (nadat u reeds uw huisarts
consulteerde) niets meer doet dan de veel beter (terug-)betaalde
loopbaanbegeleider die ook naar je krachten en valkuilen zoekt. Meer nog, de
eerstelijnspsycholoog kijkt samen met de hulpvrager een kortdurende zorg wel
datgene is wat die nodig heeft… Daar zou hij of zij toch net mee begonnen
moeten zijn? Maar naar wie of wat stuur je dan door?

Dat die kortdurende zorg nauwelijks helpt of niet aansluit met wat de
zorgzoeker wenst, lijkt van geen tel. De eerstelijnspsycholoog blijkt dus
gewoon een nieuwe hindernis t.a.v. echte hulp – waarvoor vooralsnog niets is
over beslist.

Het verschil tussen “lichte” en matige” psychologische
stoornissen waarover de professoren schrijven, lezen we niet in “Common
Mental Health Disorder” zoals ons psychologen werd gemaild op 7 juni door
het VVKP. Ondanks de belofte die te lezen staat op de Open-VLD website, zullen
mensen met een echte depressie en alcoholproblematiek nog steeds geen toegang
vinden tot die goedkope psycholoog. Gelukkig voor hen, blijkt het iemand die
zal zeggen… wat u reeds wist: je zal het allemaal zelf moeten betalen.

De professoren hebben dus wel gelijk als ze beginnen met de claim dat
“kortdurende behandelingen door een eerstelijnspsycholoog niet zomaar uit
de lucht [zijn] gegrepen of een gratuite ondergraving van de fundamenten van
ons beroep. De maatregel sluit helemaal aan bij de internationale aanbevelingen
[door wie??] omtrent een getrapt en gelaagd aanbod aan geestelijke
gezondheidszorg.”

Dat is het dus, het is allemaal al beslist.



psychologen terugbetaald???

weetjes Posted on 24 May, 2018 15:15:27

Het bezoek
aan de psycholoog wordt terugbetaald… ???

Met veel omhaal kondigt minister De Block de terugbetaling van een
psychologische raadpleging aan. Ze vergeet er wel bij te vermelden dat u niet
te veel hulp mag nodig hebben. Populaire stoornissen maar vooral “matige” (sic.
website De Block) “psychische aandoeningen zoals angststoornissen, depressie of
alcoholverslaving sneller een behandeling krijgen”, dixit de website van de
Open VLD. Wat? Alcoholverslaving is een
matige aandoening? En meteen zit in het woord de parallel met het medische
model; ‘aandoening’ lijkt wel een kwalijke ontsteking of een pijnlijke lumbago
waarvoor de arts u welwillend een paramedicus voorschrijft.

In vier (en met toestemming van een adviserende psy mag het acht)
beurten, voorspellen de minister en haar paladijnen van de psychologie uw
geluk. Ik sta al jaren in het vak (master psychologie, psychotherapeut met o.m.
een universitair postgraduaat, vele bijscholingen, congressen, boeken en
artikels gelezen en soms geschreven, onderzoeksgroepen, inter- en supervisies,
discussies en sinds 1990 praktijkervaring) en stel verbaasd vast dat
psychologen je voor een appel en een ei en met de snelheid van een reclameclip weer
op de rails van het geluk kunnen zetten. Van je alcoholverslaving af in 8×45
minuten, je depressie opgelost in dezelfde tijd? Het elixir heruitgevonden? Ok,
sommige angststoornissen verdwijnen snel maar hoe vaak duiken er enkele maanden
later nieuwe symptomen op? In het kansenbeleid raken je kansen al snel uitgeput
maar het is wel door de feiten bewezen (Evidence Based) dat uw symptoom
verdween.

Toegegeven deze quick-fixes werken vaak. Alles werkt altijd voor even,
als je er maar in gelooft (wat de antropoloog Lévy-Strauss reeds in 1949
aantoonde). Helaas voor-lange-tijd vraagt vaak ander werk.

De minister belooft ook een snelle en makkelijk toegang als je maar een
voorschrift hebt. Het lijkt alsof de arts de expertise in huis heeft wie een
psycholoog kan gebruiken. Hoe vaak draait men u niet eerst door de mangel van het
medisch onderzoek voor men besluit dat uw kwaal waarschijnlijk psychologisch
is. Wat niet wegneemt dat de nu reeds
overbevraagde huisarts vaak heel goed aanvoelt wat er fout gaat en gaarne
doorverwijst. Het systeem De Block werpt in weerwil van wat ze zelf beweert
alvast een eerste hindernis op. De tweede hindernis is de idee van de snelle
therapie tenslotte: op-is-op.

Wat moet er gebeuren met jarenlange somberheid, psychische
kwetsbaarheid, autisme of een kind dat iedereen voor raadsels stelt? Jammer
genoeg houdt de minister hier (vooralsnog?) geen rekening mee. Trouwens ze laat
het na om de psychotherapie te erkennen. Waar is het dan werkelijk om te doen?
Heel wat kwetsbare medemensen haken moeilijk aan in het arbeidscircuit. Een
quick-fix helpt hen niet terug te brengen naar die arbeidsmarkt (progressief
loonverlies wel?). Zodoende mogen ze de kosten voor ambulante hulp en opvolging
– hoe zinvol ook – zelf dragen. Of het goedkoper blijkt dan hierin te
investeren? Ach, een pilletje houdt ze wel zoet. Trouwens minister Van
Overtveld stelde voor om de volgende besparing bij voorkeur in de sociale
zekerheid te zoeken (De Zevende Dag, 6/5). Veel geblaat vanwege de minister maar
weinig wol om een warme trui mee te breien. Voor-lange-tijd vraagt ander werk.

Minister De Block toeterde al jaren dat zij de charlatans uit de
psychologische en psychotherapeutische zorg wenste te halen. En zie hoe zij de
psychologen graag wil knechten aan een medische èn economische fabel. Wie zich
laat dresseren mag dansen als een beer op de muziek van protocol. De
complexiteit van het mens-zijn werd handig gereduceerd tot eenvoudig
handelswaar. En zie, de charlatan wordt gelegitimeerd als deze maar het
voorgeschreven product hanteert. Dr. Doxey’s elixir (Lucky Luke, nr. 7, 1955)
werkt ook voor de korte termijn waarop men het Evidence Based handelen meet:
droevig, drinken, blij, geluk(t). En uw geluk, vraagt u zich af? Wel, dat is volgens
de reclame overal te koop… Als je er maar in gelooft. En een pilletje slikken
maakt het allemaal wat draaglijker. Voor-lange-tijd slikken of kies je voor het
andere werk?

Het voorstel van de Block zal weinig zoden aan de dijk zetten. De grote
stroom van psychische moeilijkheden die zowat een derde van de Vlamingen treft
(geestelijkgezondvlaanderen.be/feiten-cijfers) spoelt de schaarse middelen weg.
Met oplapwerk bereikt men nooit een houdbaar resultaat.

Ik stel voor dat ik gewoon mijn werk blijf doen. Dat ik me verder leen
tot het complexe werk dat psychotherapie (of psychoanalyse) heet. Een werk waar
iedereen met een vraag naar hulp welkom is. Soms fikst het werk een probleem
vrij snel, soms ook niet. Een mens is een mens. Ik stel voor dat ik me blijf
bijscholen, verder lees en me steeds blijf bekwamen voorbij het protocol
voorbij de wetenschap die psychologie beweert te zijn. Ik stel voor dat ik mijn
medemens blijf bijstaan, hoe moeilijk diens situatie ook is. Ik stel voor dat
mijn collega’s hetzelfde doen.

De quick-fix van de minister met als slogan Gewoon Doen, fikst enkel de
sociale zekerheid en de arbeidsmarkt, de rest is opsmuk of een politiek plan.

Post Scriptum:

Appel en een ei: Hoe gaat het in het werk? U betaalt 11€, en de
psycholoog mag er 45€ ontvangen. Trek van die 45€ de onkosten (een ruimte, het
onderhoud ervan, een boek en bijscholing, een postgraduaat, een congres, een
studiedag, schrijfgerief en zakdoekjes…) af, ook de sociale bijdragen zitten in
dat bedrag en een beetje vakantieverlet en ziekteverlof moet je er ook bij rekenen,
administratief werk, vele telefoontjes en e-mails en het overleg met de rest
van het multidisciplinaire veld waarin de psycholoog dient te werken. Dan heb
je, een bruto-belastbaar-inkomen vergelijkbaar met een appel en een ei en dat
is veel minder dan 1€ per gewerkte minuut. Vergelijk dit met een job-coach (loopbaanbegeleider)
die na één (inderdaad ongeveer 1) week opleiding je in vier uur een arbeidshemel
belooft. Vier uur lang en dit voor de luttele prijs van 550€ waarvoor u slecht
80€ hoeft op te hoesten. Er wordt van hen geen universitair diploma gevraagd,
ook geen postgraduaat, geen voorschrift, geen bijscholingen etc. Welke
prioriteit legt deze regering? U raadt het al?



Bezoek aan het atelier van Joëlle Schuurmans

Projecten Posted on 10 Jan, 2018 16:53:11

Een zaterdag in oktober, Sint
Amandsberg:

Rendez-vous met Joël
Schuurmans

Enkele jaren geleden
frappeerde Joëls tekenwerk me. We ontmoetten elkaar op de portfolio dagen van
WARP (2014): hij als beloftevolle artist
en ik als ‘commentator’ of zeg maar geprivilegieerd luisteraar. Joël toonde
onder meer een reeks portretten van een autistische jongen. De jongen en de
wereld leken één, los van de door mensen gebricoleerde werkelijkheid met
geplogenheden en formaliteiten. De tekeningen getuigden van een respectvolle
observatie: die vijftienjarige die zich als een kat tegen een kast aanwreef;
ongegeneerd genietend van het tactiele.

Zijn.

Omgaan met wat is.

Sindsdien tref ik Joël
onregelmatig in het Huis Buytaert in Sint-Niklaas (WARP) of ergens op een
beurs. Uiteindelijk spraken we af dat ik zijn atelier zou bezoeken. Onlangs, op
een van die dagen waar de herfst hapert in de zomer, reed ik naar hem toe. Humeurige
nimbostratus die haastig de ochtend had gegeseld met buien, had plaats gemaakt
voor zon. Wind speelde bezorgd met de blaadjes die vrolijk dansten over de weg.

Joël troont me mee
naar zijn atelier, 1 hoog. Doorheen de lichtstraten lichtte de zon de twee werkruimtes
op. Een grote plek waar Joël hout verzaagt en tot meubels en kaders in elkaar
vijst. Aan de andere kant van een scheidingswand het schildersatelier. De
ruimte is kleiner, intiemer: de stoel, de werkkastjes, het schilderwerk en ook
olieverfvlekken. Hier is gewerkt, gevloekt, getwijfeld. Aan de zijkant kijkt
een jonge dame in kimono naar een onzichtbaar ritueel.

De expositieruimte
achteraan het atelier staat, behalve enkele tafels, een Noors sneeuwlandschap
voorovergebogen als een afdak. Rechts hangt een Alaskaanse gletsjer die de zee
raakt. Het zijn twee grote werken uit de reeks ‘shelter paintings’. Aan de
zijkant hangt een resem IJslandse panorama’s allemaal tien centimeter hoog.
Enkel de lengte en het landschap verschillen.

Joël trekt graag door
onmetelijke landschappen. Vooral het naar Noorden waar de weidse ongerepte
natuur wenkt. Al of niet alleen trekt de kunstenaar dagenlang door ongebaand
terrein. Het valt me op, zei hij, dat ik meteen naar iets menselijks zoek: een
baken, een teken. Het is dat teken dat je uiteindelijk de weg wijst naar beschutting.
Een aantal winters geleden zochten hij en zijn compagnon-de-route een ‘shelter’,
een ‘hytte’ in het Noors. De ijzige wind raasde als gek over de besneeuwde
Noorse hoogvlakte. Half vervroren vonden ze na lang zoeken de hut. Die bleek
gesloten. Zeldzame bakens in de witte wereld maakten oriënteren mogelijk terug
naar beschutting.

Onlangs bezocht Joël
IJsland in het kader van een trekking die hij zou begeleiden. Joël legde
enthousiast uit hoe hij met plezierige verwondering de IJslandse taal en cultuur
ervoer. Vooral de verbondenheid van de taal met de natuur viel op. De
gebruiken, het spreken en benoemen. Dialogeren met het land(-schap) dat leven
geeft en neemt. Je noemt er je kind naar iets wat belangrijk is voor mens en
natuur: zoals de sterke pionier-boom: berk, Björk.

In zekere zin, zo
vindt Joël, gelijkt het op de Japanse verfijning die zich niet afkeert van de
natuur maar erop tracht te antwoorden. Zo lijkt de esthetiek een toverspiegel,
een looking-glass, die respectvol
poogt te converseren met wat slechts te ervaren is. Bij ons creëert taal een
afstand met de dingen die dan meer beheersbaar, hanteerbaar lijken.

Onze causerie werd
even onderbroken. Joël haalde de jonge dame in kimono van de muur. “Ik twijfel”,
vroeg hij me, “of ik er plexiglas voor zou zetten?” Ondertussen legt hij nog
enkele blokken in een compositie rond het werk. Ik doe alsof ik zijn vraag
begrijp en iets ken van schilderkunst. Ik frons.

Hij vertelde me wie ze
is, hoe gracieus de kimono de rug onder de nek bloot laat, over het
huwelijksfeest in Japan waar hij en zij te gast waren, over de jaren samen en
de laatste blik. Vorig jaar raakte hij zijn vinger kwijt. Het rouwen, nu een
tweede keer, weegt. Wat rest zijn herinneringen en onrust. Soms blijft het
beeld nog een hele poos helder maar aanraken kan niet meer. Weg.

“Doe maar plexiglas”, liet ik me
ontvallen.

Verlost van het
dilemma zette Joël alles weer keurig aan de kant: Ik ga maandag het plexiglas
bestellen. Ik voelde me verbaast dat ik iets kon bijdragen en dacht aan diegene
die ik mis.

Even later vertelde
hij honderduit over het IJsland panorama project. Het werk zal voor het eerst
gepresenteerd zal worden op de Belgian Art and Design beurs in Gent (8-11 feb.
’18).

De reeks
schilderwerken baseerde Joël op zijn indrukken en de soms sukkelachtige
panoramafoto’s die hij in IJsland nam. Sukkelachtig omdat de techniek soms
faalt en vegen produceert in de uitgestrekte weergaven. We bekijken de lange
360°, de bovenste van de twee aan zijn schildermuur. “Er klopt iets niet”,
deelde hij me mee. Schilderen is meer dan een prentje kopiëren. Ik wijs op de
wolken die over de bergen hangen van links een grijze wolkenmassa tot rechts
als een grauwwitte sluier. Pas later valt de link me te binnen met de Japanse
kunst waar de wolken de Fujiyama horizontaal dwarsen en hemel met aarde
verbinden. De leegte van het landschap spreekt. Het is geen onbeschilderde
leegte zoals in de Chinese kunst, maar lijkt ze te wijzen op dezelfde
mogelijkheid tot verandering en omkeerbaarheid.

Plots wijst hij me in
dat landschap een rode lange stok – piepklein in de immense ruimte. Ik glimlach
omdat ik weet dat ik er niet verloren zal lopen. Desnoods kom ik steeds weer
aan hetzelfde uit.

Als ik later een
schilderwerkje uitpik om het in bruikleen in mijn praktijk op te hangen (een
privilege), wijst hij me op een zwarte rots te midden van de sneeuw: “daar is
iemand gestorven; een jonge kerel verdwaald in een complete white-out. En dat
op nog geen 750 meter van een lodge.” Die anekdote vertel ik aan niemand, dacht
ik.

Daarna toont de
kunstenaar me enkele tekeningen van de jonge autist. Hij is er; nog steeds
gevangen in het moment. Ik glimlach en kies tekening nummer 4 die met een
horizontale vouw zodat het onderste deel van het blad plat naar voor ligt. De
jongen likt een tafel. Zo zijn we terug bij het begin, maar de commentator
zwijgt.

De tekening en het
schilderwerk verschillen van onderwerp en materie maar, in beide gevallen
capteert Joël iets van het reële: een mens zonder landschap en een landschap
zonder mens.

“Ça parle”

Philippe Grisar

Oktober 2017



Next »